Proefschrift Kaiyang Qin – Automatische Doelrealisatie Herzien: De waarde van aanwijzing-gebaseerd gedrag

Gepubliceerd op 23 november 2023 – Het idee dat de omgeving het menselijke doelgerichte gedrag stuurt, lijkt algemeen aanvaard te zijn door de meeste hedendaagse onderzoekers en theoretici uit verschillende onderzoeksgebieden. Deze acceptatie is gebaseerd op verschillende onderzoekslijnen die stellen dat doelen van persoonlijk en sociaal belang geactiveerd of geprikkeld kunnen worden door de omgeving, zelfs buiten het bewustzijn. Zo zouden doelen als geld verdienen, anderen helpen, en socialiseren door de  omgeving geactiveerd kunnen worden. Echter, de vraag of doelen nastreven volledig buiten het bewustzijn kan plaatsvinden is nog steeds onderwerp van discussie. Het bewijs van directe controle van doelgericht gedrag door de omgeving wordt belemmerd door het ontbreken van een duidelijk model, methode, en test. In dit proefschrift streeft Kaiyang ernaar dit belangrijke vraagstuk aan te pakken. Op vrijdag 8 september behaalde hij zijn doctorstitel aan de Universiteit Utrecht.

Voortbouwend op onderzoek naar het onderscheid tussen gewoonte en doelgericht gedrag in dieronderzoek, baseert Kaiyang zich op een paradigma dat deze twee gedragscomponenten kan onderscheiden: Pavlovian-to-Instrumental Transfer (PIT). In PIT wordt instrumenteel leren (bijvoorbeeld, het indrukken van een toets levert voedsel op) en Pavloviaans leren (bijvoorbeeld, een stimulus voorspelt voedsel) in twee afzonderlijke leerfasen gescheiden. Als gevolg daarvan, wanneer blijkt dat de stimulus het instrumentele gedrag in een latere testfase activeert, kan het effect niet verklaard worden in termen van versterking van een stimulus-respons associatie, aangezien deze twee nooit gekoppeld zijn geweest in de leerfase. In plaats daarvan moet het effect veroorzaakt worden door Pavloviaanse instrumentele overdracht: De stimulus activeert de representatie van het geassocieerde resultaat, dat op zijn beurt het geassocieerde gedrag activeert.

In dit proefschrift onderzocht Kaiyang of, en hoe, op signalen gebaseerde doelgerichte processen zelfs voor hoog-niveau doelen kunnen plaatsvinden door middel van het PIT-paradigma. Resultaten geven aan dat doelen met sociale betekenis (bijv. pro-sociale doelen) en gedragsfasen (d.w.z. actie-initiatie en actievolharding) beïnvloed kunnen worden door dergelijke PIT-processen. Specifieker gesteld, vergemakkelijkt een signaal dat voorspellend is voor pro-zelf uitkomsten instrumentele reacties, terwijl het specifieke PIT-effect voor pro-sociale uitkomsten alleen naar voren komt wanneer deelnemers de vrijheid hebben om geld te doneren. Bovendien vergemakkelijken signalen geassocieerd met multifunctionele snacks de overeenkomstige acties, terwijl signalen geassocieerd met enkelvoudige snacks dat niet doen. Bovendien tonen de bevindingen aan dat deelnemers sneller reageerden op het signaal met hoge waarde. Echter, dit effect werd alleen gevonden bij actie-initiatie en vertaalde zich niet naar volharding in actie in de loop van de tijd. Over het algemeen werpt dit onderzoek licht op de omgevingssignalen die menselijk gedrag beïnvloeden, waarbij de bemiddelende rol van uitkomstwaarde wordt benadrukt en inzichten worden geboden in doelgerichte hoge-niveau-ondernemingen die wordt gestuurd door de omgeving, althans bij actie-initiatie.

Details:

Kaiyang Qin,  Revisiting Automatic Goal Pursuit: Exploring the Value of Goals in Cue-Based Behavior

Promotor: prof. dr. Henk Aarts
Copromotores: dr. Ruud Custers en dr. Hans Marien